طراح پرسش خار را در چشم دیگران دیده، لیکن شاخه را در چشم خود نمی‌بیند.

محدّثان اهل سنت نقل کرده‌اند که پیامبر خداصلی الله علیه و آله پیوسته از وجود دروغگویان و جاعلان حدیث از زبان خود خبر می‌داد و پیوسته آنان را با آتش دوزخ تهدید می‌کرد. گاهی می‌فرمود:

«لَا تَکْذِبُوا عَلَیَّ فَإِنَّهُ مَنْ کَذَبَ عَلَیَّ فَلْیَلِجُ النَّارَ». «¹»

در حدیث دیگر فرمود:

«مَنْ کَذَبَ عَلَیَّ فَلْیَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ». «²»

«هر کس بر من دروغ ببندد، جایگاه خود را در آتش آماده بداند».

این احادیث حاکی از آن است که در عصر پیامبرصلی الله علیه و آله همانصحابه‌ای که از نظر اهل سنت همگان عادل‌اند، گاه و بیگاه از زبان پیامبرصلی الله علیه و آله دروغ می‌گفتند و او نسبت به این کار هشدار می‌داد.

پس از رحلت حضرت رسولصلی الله علیه و آله جلوگیری از نقل حدیث، سبب شد که جعل حدیث برای کسب مقام و تقرّب به قدرت‌ها آسان شود و در این مورد، دانشمندان یهود و نصاری که تظاهر به اسلام کرده بودند، نقش عظیمی در جعل حدیث در اسلام را داشتند؛ مانند کعب الأحبار و وهب‌بن منبه و تمیم داری و .... «³» جعل این احادیث مایه ظهور تعارض در احادیث نبوی گردید.

ابن ابی العوجاء در خانه حماد بن مسلم، محدّث نامی اهل سنت پرورش یافت و او در کتاب‌های حمّاد دست می‌برد و احادیثی را جعل می‌کرد. «⁴» در این مورد کافی است بدانیم بخاری 2761 حدیث خود «⁵» را از 000 600 حدیث برگزیده است.

صحیح مسلم 4000 حدیث خود را از 000 300 حدیث برگزیده است.

مسند احمد قریب 000 30 روایت خود را از 000 750 حدیث انتخاب کرد و یک میلیون حدیث را حفظ داشت.

همه این‌ها حاکی از آن است که بازار جعل حدیث در قرن دوم و سوم، برای کسب مقام و ثروت، به میان راویان دیده می‌شد.

اگر ساعات عمر پیامبرصلی الله علیه و آله را برای امور مختلف تقسیم کنید، به دست می‌آید که هرگز آن حضرت وقتی برای گفتن یک دهم این احادیث را نداشته است! از این جهت نویسندگانصحاح با تلاش فراوان توانستند معدودی از احادیث را به نامصحیح ضبط کنند.

مسلماً در جعل حدیث، تناقض و تعارض فراوانی به چشم خواهد خورد و لذا در همینصحاح، روایات حاکی از «جسم بودن خدا» و «مجبور بودن انسان» فروان است کهصد درصد با روایات تنزیه در تعارض هستند.

اکنون به برخی از علل تعارض در حدیث شیعه اشاره می‌کنیم:

1. تقطیع روایات

گاهی برخی از راویان، بخش مورد نظر خود را از روایت نقل کرده و بخش دیگر را حذف نموده‌اند؛ به گونه‌ای که روایت درصورت ضمیمه کردن هر دو بخش، معنایی دارد و در تفکیک معنایی دیگر.

یکی از عوامل ظهور تعارض در روایات شیعه، تقطیع یک روایت به دو قسمت است.

2. نقل به معنی

برخی از راویان، لفظ امام را نقل نکرده‌اند. بلکه مضمون و معنای آن را آورده‌اند و همین سبب اختلاف در اخبار و روایات شده است.

3. جعل حدیث

جعل احادیث ازطریق غلاة؛ مانند مغیرةبن سعید و ابو زینب اسدی،

معروف به ابوالخطاب است و امامصادق علیه السلام انگشت روی روایات این افراد نهاد و گفت: اینان بر من و پدرم دروغ می‌بندند. «⁶» از این جهت علمای شیعه به روایات اینان اعتنا نکرده و برای آن‌ها ارزش قائل نشده‌اند. بنابراین، اگر تعارضی به نظر می‌رسد، برخی جنبه طبیعی و برخی دیگر جنبه تخریبی داشته است. امّا آیا این تعارض برای ابد باقی می‌ماند یا علما و دانشمندان با موازین، همه این‌ها را از هم جدا کرده و تعارض را برداشته‌اند؟ و نویسندگان کتب اربعه پس از تلاش و تهذیب، به جمع احادیث دست زده‌اند و در این کتاب‌ها از روایت این جاعلان خبری نیست. «⁷»