حجت‌الاسلام و المسلمين «ابراهيم يعقوبيان» در گفت‌وگو با سرويس انديشه و علم خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، در مورد شخصيت علمی آيت‌الله «جعفر سبحانی»، ضمن بيان مطلب فوق گفت: گاهی اوقات كثرت تأليف ممكن است كمی اختلاف در آرا ايجاد كند. از اين رو آيت‌الله سبحانی هم از اين امر مستثنی نيست.

مدرس حوزه علميه مشهد در مقام بيان نمونه‌ای در اين باب گفت: به عنوان نمونه آيت‌الله سبحانی در منشور جاويد، جلد 7 صفحه 39 وقتی آيه ‌شريفه «انا فتحنا لك فتحا مبينا» را تفسير می‌كند ـ فتح مبين چيست؟ ـ در اين جلد و صفحه‌ای كه آدرس دادم و در همين جلد هفت در صفحه 55، تفسيری كه ارائه می‌دهد اين است كه مراد از «فتح مبين» صلح حديبيه است.

وی با بيان اين مطلب كه آيت‌الله سبحانی «فتح قريب» را به عنوان فتح قلاع خيبر مطرح كرده است، تصريح كرد: بيان ايشان اين است كه قلعه‌های خيبر در جمادی‌الاول سال 7 هجری فتح شده است؛ يعنی فاصله اندكی با صلح حديبيه دارد، بنابراين خداوند متعال از فتح خيبر تعبير به فتح قريب كرده است و اما مراد از فتح مبين، فتح مكه است.

يعقوبيان در ادامه افزود: آيت‌الله سبحانی در ادامه می‌نويسد مفسرين «انا فتحنا لك فتحا مبينا» را تفسير به «قضينا» كرده‌اند؛ يعنی ما حكم كرديم كه فتح مبينی هم برای شما ان‌شاءالله اتفاق بيفتد كه مراد همان فتح مكه است.

مدرس مكتب جامعةالرضوية تأكيد كرد: آيت‌الله سبحانی حتی در جلد 7، صفحه 55 اين عبارت را تصريح كرده و می‌گويد قرآن از بازگويی جزئيات فتح مبين خودداری كرده است كه اين فتح مبين را به فتح مكه باز می‌گرداند. ليكن در همين كتاب منشور جاويد جلد 7، صفحه 297 بحث عصمت نبی مكرم اسلام(ص) مطرح است؛ چون در ادامه آيه فرموده است: «ليغفر لك من ذنبك ما تقدم و ما تأخر» آن‌جا بحث عصمت را پيش می‌آورند؛ زيرا اين آيه از قوی‌ترين آياتی است كه مورد استفاده قائلان عدم عصمت پيامر اكرم(ص) قرار گرفته است.

يعقوبيان افزود: آيت‌الله سبحانی برای آن‌كه اين شبه را پاسخ دهد و بگويد كه اصلا اين آيه شريفه عصمت پيامبر اكرم(ص) را زير سؤال نمی‌برد، سه احتمال را نقل می‌كند؛ اول آن‌كه مراد از فتح مبين فتح مكه باشد، ديگر آن‌كه فتح خيبر باشد و احتمال ديگر آن‌كه صلح حديبيه باشد. ايشان قرائنی را آن‌جا ارائه می‌كنند كه مراد از اين فتح مبين نمی‌تواند فتح مكه يا خيبر باشد، بلكه مراد صلح حديبيه است.

يعقوبيان يكی از قرائن آيت‌الله سبحانی را تكيه بر خود آيه شريفه دانست و اظهار كرد: يكی از اين قرائن آيه 27 سوره مباركه فتح است كه می‌فرمايد: «فجعل من دون ذلك فتحا قريبا». ايشان می‌نويسد فتح قريب در اين آيه مطرح شده است و مسئله ديگر فتح مبين است. ايشان می‌فرمايد فتح مبين همين صلح حديبيه است و فتح نزديك به فتح مبين، فتح مكه است.

يعقوبيان افزود: بنابراين فتح قريب؛ يعنی مكه و فتح مبين؛ يعنی صلح حديبيه. بعد اگر كسی هم اشكال كند كه صلح حديبيه اساسا صلح بوده و فتح نبوده است، ايشان می‌فرمايد اين صلح بوده است، اما مقدمه فتوحات بسيار زيادی شده است. بنابراين اين صلح حديبيه همان فتح مبين است.

نويسنده كتاب «مدرسه نامرئی» گفت: ايشان از اين استفاده كرده و بعد می‌گويد كه در ادامه آيه شريفه كه می‌فرمايد: «ليغفر من ذنبك ما تقدم و ما تأخر» مسئله روشن می‌شود؛ چون بين فتح با مغفرت رابطه‌ای نيست؛ اما اگر مراد از فتح را صلح حديبيه بگيريم، اين مراد از مغفرت معنا پيدا می‌كند. چگونه؟ زيرا مشركين خيال می‌كردند پيامبر اكرم(ص) ـ نعوذ بالله ـ آدمی ناسالم است و پشت كرده است به عقايد قوم و همه چيز را می‌خواهد انكار كند. ولی وقتی فتح مكه اتفاق افتاد، متوجه شدند پيامبر(ص) چه شخصيت عزيزی است. در همان صلح حديبيه و هم‌چنين سال بعد كه پيامبر(ص) به حج تشريف بردند، مشركان فهميدند كه پيامبر(ص) چه شخصيت ماورائی و الهی دارد و با مردم روشی انسانی و تعاملی انسانی دارد.

مدرس حوزه علميه مشهد با بيان اين مطلب كه مشركان فهميدند آن اعتقاد نسبت به پيامبر(ص) اعتقادات غلطی بوده است، افزود: لذا می‌فرمايد اين صلح حديبيه را نصيب توی پيغمبر كرديم تا آن گناهانی كه مشركين به تو نسبت می‌‌دادند و آن‌چه بنا بود در آينده به تو نسبت دهند، مورد تجديد نظر قرار گيرد و مشركان از اعتقادات خود برگردند. آيت‌الله سبحانی با اين توضيح و قرائن ديگری كه مطرح می‌كند، به اين نتيجه می‌رسد كه مراد از اين فتح مبين، صلح حديبيه است و مراد از فتح قريب، فتح مكه است.

يعقوبيان يادآور شد: اما اين نظر، خلاف آن‌چه است كه آيت‌الله سبحانی در جلد 7 صفحات 39 و 55 فرمود كه فتح قريب، فتح قلاع خيبر است كه فاصله زيادی با صلح حديبيه نداشت و فتح مبين را فتح مكه معرفی فرمود. جالب اين است كه در مفاهيم‌القرآن جلد 5 صفحه 122 فتح مبين را صلح حديبيه تفسير فرمود و اين قول را كه مراد از فتح مبين، فتح مكه باشد را نقد كرد.

وی با اشاره به اين موضوع كه در هر صورت ممكن است در مجموعه كتب ايشان در عرصه تفسير و علوم قرآنی گاهی اوقات واقعا به ندرت اختلاف آرا باشد، افزود: آيت‌الله سبحانی از يك شجاعت فوق‌العاده قلمی برخوردار است. به عنوان يك صاحب نظر در عرصه علوم قرآن و حديث و كتاب «كليات فی علم الرجال» را كه می‌نگريد، می‌بينيد كه آرای بسياری از بزرگان علم رجال را به نقد كشيده و نظری بسيار شيرين را از خود ارائه می‌دهند.

يعقوبيان گفت: در كتاب «الحديث النبوی بين الرواية و الدراية» بسياری از روايات مجعول بيان شده از سوی صحابه بزرگ را به نقد كشيده و اثبات كرده كه اين‌ها نمی‌تواند از پيامبر(ص) صادر شده باشد. ايشان در كنار مباحث علوم قرآن و حديث، فقيه بسيار ژرف‌نگر و توانايی هم است.

وی در پايان سخنانش گفت: آخرين كلامی كه در مورد شخصيت ايشان بايد بگويم، اين است كه ايشان در عرصه مناظرات هم يد طولايی دارند. برای نمونه كتاب ايشان تحت عنوان «مقالات» يا «سيمای فرزانگان» كه مجموعه آثار قلمی ايشان (مقالات و نامه‌ها) است، در بسياری از موارد به مناظره با علمای اهل سنت پرداخته است. در حديث آمده است كه اگر شبهه‌ها هجوم آورد، بر عالم اسلامی است كه دفاع كند، لذا ايشان در عرصه مباحث روز هم كه لازم است يك عالم زمان‌شناس موضع‌گيری كند، بسيار فعال است.