طراح شبهه بين خلافت شرعي و الهي و حكومت ظاهري و مادّي، فرقي نگذاشته است، همه امامان معصوم ( عليهم السلام ) ، خلفاي راستين رسول خدا بودند، از ميان آن دوازده نفر، دو نفر حكومت كردند. امّا غير آن دو نيز خليفه رسول خدا بودند، امّا دشمنان و زورگويان، از حكومت آنان جلوگيري كردند. عدم پذيرش، و يا جلوگيري از انجام وظيفه، سبب نمي‌شود كه مقامي كه خدا به آنان داده است، از آنان سلب شود، بيشتر پيامبران و اوصياي آنان قدرت ظاهري نداشته‌اند و حتي تحت تعقيب و آزار بودند، ولي اين مشكلات، مانعي براي مشروعيت نبوت يا وصايت آنها نبوده است.

ضمناً بايد دانست، خلافت نيز بر دو نوع است: خلافت شرعي و خلافت عرفي. غير اين دو نفر از خلفاء، خليفه شرعي نبودند، به اين معني كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) آنان را براي خلافت تعيين كرده باشد. خلافت آنان عرفي بود، يعني به وسيله پشتيباني گروهي از مردم، آن هم با يك رشته تمهيدات و مسائل سياسي، موفق به حكمراني گشتند كه مسلماً در مقابل تنصيص الهي بي‌ارزش خواهد بود، چنان‌که مي‌‌فرمايد:

(وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَلا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَي اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ) (احزاب: 36)

هيچ مرد و زن با ايماني حق ندارد هنگامي كه خدا و پيامبرش امري را لازم بدانند، انتخابي (در برابر فرمان خدا) داشته

باشد. ⁽¹⁾