پاسخ: تاريخ گواهي مي‌دهد كه از زمان‌هاي دور، مسلمانان جهان، روز ولادت پيامبر گرامي را در هر سال جشن مي‌گرفتند و خطيبان به ذكر مدايح آن حضرت مي‌پرداختند. مبدأ اين نوع جشن‌ها دقيقاً روشن نيست ولي صدها سال است كه اين‌گونه جشن‌ها در بلاد اسلامي رواج داشته و دارد.
احمـد بن محمـد، معـروف به قسطلاني (متوفاي 92هـ)، از علماي مشهور قرن نهم، درباره جشن‌هايي كه در ماه ولادت پيامبر انجام مي‌گيرد، چنين مي‌گويد:
مسلمـانان، پيوسته در ماه ميـلاد پيامبر جشن مي‌گيرند. اطعام مي‌كنند. شب‌ها به پخش انواع صـدقات مي‌پردازنـد. اظهار شادماني كرده و نيكي‌ها را دو چندان مي‌كنند. و به قرائت اشعاري در تهنيت ولادت آن حضـرت مي‌پردازند. بركات آن حضرت در هر سال نمايان مي‌شود. رحمت خدا بر كساني باد كه شب‌هاي ماه، ميلاد او را عيد گرفته و دردي بر دردهاي كسي كه در قلب او مرض هست، مي‌افزايند.[1]
حسين بن محمد بن حسن، معروف به «دياربكري»(متوفاي 960هـ) نيز، كه از قضات مكه به شمار مي‌رفت، در تاريخ خود مي‌نويسد: مسلمانان پيوسته ماه ميلاد پيامبر (ص) را جشن مي‌گيرند. اطعام مي‌كنند. شب‌ها صدقه مي‌دهند. اظهار سرور و شادماني مي‌كنند. در نيكي به فقيران اصرار مي‌ورزند. به خواندن مولوديه مي‌پردازند و كرامات آن حضرت در هر زماني نمايان مي‌گردد.[2]
اين دو نصّ تاريخي كه مربوط به قرن دهم است، نشان مي‌دهد كه بزرگداشت روز ولادت اولياي الهي در تاريخ اسلام، ريشة ديرينه داشته و علما و دانشمندان مسلمان بر اين عمل صحه مي‌نهاده‌اند و اين عمل مفهومي جز اظهار مودت به ساحت پيامبر ندارد.
با توجه به اين اصل، دليل شرعي اين بزرگداشت را متذكر مي‌شويم:
مهر ورزي و تكريم به پيامبر (ص) يكي از اصول اسلام است
مودّت و مهر به پيامبر (ص) دستور قرآني است و هيچ فردي نمي‌تواند آن را انكار كند و بزرگداشت ميلاد او تجسّم بخشيدن به اين اصل است و ما در اين مورد به ذكر دو آيه بسنده مي‌كنيم:
1.«قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ وَأَبْناؤكُمْ وَإِخْوانُكُمْ وَأَزواجُكُمْ وَعَشيرتكُمْ وَأَمْوالٌ اقْتَرفْتُمُوها وَتِجارَةٌ تَخْشَونَ كَسادها وَمَساكِن تَرْضَونَها أَحبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ وَجهاد فِي سَبيلِهِ فَتَرَبَصُّوا حَتّي يَأْتِي اللّهُ بِأَمْرِهِ وَاللّهُ لا يَهْدِي الْقَومَ الْفاسِقين».[3]
«بگو اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالي كه گردآورده‌ايد و تجارتي كه از كسادي آن بيمناكيد و سراهايي كه مي‌پسنديد نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وي دوست داشتني‌تر است، پس منتظر باشيد كه خدا خواسته خود را محقق مي‌سازد و خدا فاسقان را راهنمايي نمي‌كند».
اين آيه به روشني بيان مي‌كند كه دوستي پيامبر در كنار دوستي خدا از واجبات الهي است، هر چند اين دوستي مقدمه‌اي است براي عمل به شريعت و احكام او، ولي در عين حال، عمل به شريعت از گذرگاه مهر پيامبر(ص) مي‌گذرد.
2. در آيه ديگر مؤمنان را چنين توصيف مي‌كند:
«فَالّذِينَ آمَنُوا به وَعَزَّروهُ ونَصَرُوهُ واتَّبَعُوا النُّورَ الّذي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِكَ هُمُ المُفْلِحون».[4]
«آنان كه به پيامبر (ص) ايمان آورده و به تكريم او پرداخته و او را ياري مي‌رسانند و از نوري كه همراه وي فرود آمده پيروي مي‌كنند، آنان همان رستگارانند».
اين آيه به مسلمانان ، چهار دستور مي‌دهد:
1. «آمنوا به»: به پيامبر ايمان بياورند.
2. «عزّروه»: به تكريم و تعظيم او بپردازند.
3. «ونصروه»: در سختي‌ها او را ياري كنند.
4. «واتبعوا النور الّذي أنزل معه»: از قرآني كه با او فرستاده شده، پيروي كنند.
با توجه به اين دو آيه كه مهر پيامبر و تكريم او را از فرائض مي‌داند، اكنون سؤال مي‌شود، آيا گردهمايي مسلمانان در روز تولد پيامبر تحقق بخشيدن به اين دو آيه هست يا خير؟ به طور مسلم، آري. و هر فردي كه از اين مجالس ديدن كند، آن را نوعي اظهار مهر و مودّت و تكريم و تعزيز مي‌داند. بنابراين، عمل مسلمانان ريشه قرآني و اصل آسماني دارد. در اين صورت طبعاً بدعت نخواهد بود. بدعت آن كار نوظهوري است كه در قرآن و سنت براي آن اصل و اساسي نباشد.
***
خدا در سوره «انشراح» يادآور مي‌شود كه ما پيامبر (ص) را بلند آوازه كرديم، چنان كه مي‌فرمايد:
«وَرَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ».[5]
«آيا ما نامت را بلندآوازه نساختيم؟».
اين آيه حاكي است كه ترفيع پيامبر(ص) و بلندآوازه كردن او، يكي از نعمت‌هاي الهي بر پيامبر خدا(ص) است. يكي از ابزار «ترفيع پيامبر»، نكوداشت ميلاد او است و شادماني به دور از هر نوع لهو و گناه در روز ولادت ، همگي نوعي ترفيع نبي(ص) و بلند آوازه كردن اوست.
حضرت مسيح(ع) روز نزول مائده سماوي را براي يارانش عيد معرفي مي‌كند و مي‌فرمايد:
«رَبّنا أَنزْل عَلَيْنا مائدةً مِنَ السَّماءِ تَكُونُ لَنا عِيداً لأوّلنا وَآخرنا وآيةً مِنْكَ وَارزُقْنا وَأَنْتَ خَيرُ الرّازِقين».[6]
«پروردگارا! از آسمان خواني براي ما فرود آر تا عيدي براي اول و آخر ما و نشانه‌اي از جانب تو باشد و به ما روزي ده كه تو بهترين روزي دهندگاني».
به راستي اگر روز نزول مائده (كه نعمتي محدود و زودگذر است) استحقاق جشن گرفتن آن روز در تمام سال‌ها را دارد، چرا و چگونه ولادت پيامبر (ص) يا روز مبعث او (كه نعمت بزرگ و جاويدان الهي براي بشريت است) استحقاق چنين جشن و سروري را نداشته باشد؟!
بنابراين، هرگاه مسلمانان در هر روز و شبي و هر ماه و سالي مجلسي تشكيل دهند و در آن ، فضائل و مناقب پيامبر(ص) را يادآور شوند و آياتي كه در حق او وارد شده تلاوت كنند و اشعاري را در مدح او بسرايند، در حقيقت فرمان خدا را در زمينة مهرورزي و تكريم و ترفيع وي به اجرا درآورده‌اند و علّت اين كه تنها روز ولادت را براي اين كار اختصاص مي‌دهند، اين است كه وجود او و تولّد او نعمت بزرگي بود. به همين مناسبت در اين روز به آن كار مي‌پردازند، بدون اين كه جشن در خصوص آن روز را به شرع مقدس نسبت بدهند، بلكه انتخاب آن روز نوعی گزينش است و ارتباطي به شرع ندارد. [7]
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . المواهب اللدنيه:1/27.
[2] . تاريخ الخميس:1/323.
[3] . توبه/24.
[4] . اعراف/157.
[5] . انشراح/4.
[6] . مائده/114.
[7] گزیده راهنمای حقیقت، آیت الله سبحانی، ص 68.