محاسبات نجومى براى اثبات اول ماه

سؤال 399. آيا مى توان با محاسبات نجومى اوّل ماه را ثابت نمود؟

بسمه تعالى: محاسبات نجومى گاهى رؤيت را غير ممكن مى داند و گاهى ممكن و قطعى. در صورت نخست مى تواند مانع از پذيرش شهادت دو نفر باشد. زيرا در مقابل اصول علمى، از شهادت يك يا دو نفر اطمينان حاصل نمى شود. لذا در روايات هست كه اگر هوا صاف باشد و مانعى در جوّ نباشد و افرادى استهلال كنند ولى فقط دو نفر ببينند، شهادت آنها پذيرفته نيست. در صورت دوم چون روزه گرفتن و افطار كردن مرهون رؤيت هلال است و در اينجا چون رؤيت محقق نشده است، نمى توان بر محاسبات اعتماد نمود، مگر اين كه به حد يقين برسد. والله العالم

رؤيت هلال با تلسكوپ

سؤال 400. آيا رؤيت هلال با تلسكوپ ثابت مى شود؟

بسمه تعالى: در رؤيت هلال، چشم مسلح كافى نيست و بايد رؤيت با چشم غير مسلح باشد، ولى اگر با چشم مسلح جاى هلال معيّن شود و سپس با چشم غير مسلح ديده شود كافى است. والله العالم

رؤيت ماه با ابزارهاى اپتيكى

سؤال 401. اگر گروه هاى رصدى با ابزارهاى اپتيكى قبل از غروب خورشيد، شب اول ماه قمرى را ببينند، آيا مى توان حكم كرد كه فردا اول ماه قمرى مى باشد؟

بسمه تعالى: ماه طبيعى غير از ماه شرعى است. آنچه كه با ابزار و ادوات نجومى ديده مى شود، هلال طبيعى است و آنچه كه موضوع حكم است، هلال شرعى است; يعنى فاصله ى ماه از خورشيد به قدرى باشد كه بتوان آن را با چشم غير مسلح ديد. والله العالم

شهادت دو نفر عادل بر رؤيت هلال

سؤال 402. اگر در غروب روز 29ماه قمرى، عده ى كثيرى استهلال كنند و كسى ادعاى رؤيت نكند، ولى دو شخص عادل ادعا كنند كه ماه را در همان محل ديده اند. آيا شهادت آنان پذيرفته است؟

بسمه تعالى: هرگاه هوا آلوده و ابرى نباشد و گروهى استهلال كنند و جز اين دو نفر كسى هلال را نبيند، شهادت دو نفر مورد پذيرش نمى باشد.

راه اثبات اول ماه

سؤال 403. اوّل ماه قمرى چگونه اثبات مى شود؟

بسمه تعالى: هرگاه ماه در غرب ديده شود براى شرق حجت نيست، ولى بالعكس حجت است; مثلاً اگر در مكه يا استانبول هلال ديده شود براى تهران حجت نيست اگر در تهران ديده شود براى نقاط غربى حجت است و همچنين اگر در نقطه اى ديده شود، ماه براى محلى كه با اين نقطه وحدت افق دارد نيز ثابت مى شود و ميزان در وحدت افق اين است كه خط نصف النهار هر دو منطقه يكى يا نزديك به هم باشد. والله العالم

عدم رؤيت ماه به دليل شرايط جوى

سؤال 404. اگر گروه هاى استهلال در شامگاه 29ماه قمرى اقدام به رصد نمايند و به دليل شرايط نامناسب جوى(وجود غبار، ابر و...) هلال ماه را نبينند و در شامگاه روز بعد هلال ماه به طور ضخيم ظاهر شود، آيا مى توانند استنباط كنند كه شب دوم مى باشد؟

سمه تعالى: در اين مورد به نكات زير توجه شود: 1. فرض بر اين است كه در رؤيت هلال وحدت افق شرط است; به اين معنى كه اگر ماه در منطقه اى ديده شد و در منطقه ى ديگر قابل رؤيت نبود و خط نصف النهار دو منطقه هم، متحد يا متقارب نباشد، در اين صورت، اهالى منقطه ى نخست بايد به احكام رؤيت هلال عمل كنند و اهالى منطقه ى دوم بايد منتظر رؤيت هلال در شب بعد باشند; مثلاً هرگاه ماه در استانبول به هنگام غروب خورشيد ديده شد، ولى در تهران، موقع غروب قابل رؤيت نبود، رؤيت در استانبول براى مردم تهران اعتبار ندارد. 2. حركت ماه از شرق به سوى غرب است. بنابراين، هرگاه شبى در مشهد ماه رؤيت شد قهراً ماه از تحت الشعاع درآمده و متولد شده است. در اين صورت، براى مردم تهران نيز حجت خواهد بود; هر چند به خاطر اوضاع جوى ديده نشود، زيرا ماه در مسير خود از شرق به غرب در افق تهران قابل رؤيت بوده و اوضاع جوى مانع رؤيت شده است. 3. ماه در پايان ماه مقارن با خورشيد است و تحت الشعاع خورشيد قرار مى گيرد. از اين جهت قابل رؤيت نخواهد بود مگر اين كه تقريباً هفت درجه از خورشيد فاصله بگيرد تا مقدارى كمى از آن به خاطر خروج از تحت الشعاع قابل رؤيت شود و هر چه زمان بگذرد هلال ضخيم تر شده و بيشتر جلوه خواهد كرد. با توجه به اين مقدمات سه گانه روشن مى شود كه مطوق يا ضخيم بودن ماه دليل بر دو شبه بودن آن نيست; مشروط بر اين كه وحدت افق را شرط بدانيم. زيرا چه بسا ممكن است ماه در منطقه ى شرقى مثل خراسان تحت الشعاع قرار گرفته و از خورشيد به مقدار لازم فاصله نگرفته باشد و يك ساعت پس از آن به خاطر فاصله ى بيشتر، در منطقه ى غربى مانند اروميه ديده شود. در اين صورت، ماه فقط براى اهالى اروميه شب اوّل مى باشد، نه براى مردم خراسان. ولى بايد توجه نمود كه ماه پس از گذشت 24ساعت، از خورشيد فاصله ى بيشترى مى گيرد و در نتيجه اهالى خراسان آن را در شب بعد ضخيم و مطوق مى بينند و تصور مى كنند كه دو شبه است; در حالى كه براى آنان شب اول است و اين تطويق به خاطر سير 24ساعته رخ داده و به اين حالت درآمده است و اين حالت دليل بر اين نيست كه براى مردم خراسان در شب قبل قابل رؤيت بوده است. زيرا ماه يك ساعت بعد در اروميه از تحت الشعاع درآمده است. والله العالم

رؤيت هلال در شهرهاى غربى و جنوب غربى

سؤال 405. اگر هلال ماه در شهرهاى غربى و جنوب غربى كشور رؤيت شود، آيا مى توان اوّل ماه قمرى را براى كل كشور در نظر گرفت؟

بسمـه تعـالى: هـلال مـاه اگـر در شـرق زميـن ديـده شـود بـراى منـاطق غـرب حجـت اسـت، زيرا حركت ماه از شرق به غرب حركت مى كند و رؤيت در شرق گواه بر آن است كه ماه از تحت الشعاع درآمده وقطعاً در مناطق غربى قابل رؤيت مى باشد. اگر ماه در غرب زمين ديده شود، در صورتى براى اهالى شهرهاى ديگر حجت است كه وحدت عرفى در افق داشته باشند; به اين معنى كه خط نصف النهار آنها در بلاد معتدله، يكى يا قريب يكديگر باشد. والله العالم

لزوم وحدت افق در رؤيت هلال

سؤال 406. نظر حضرتعالى در خصوص فتواى مرحوم آية الله عظماى خويى چيست كه مى فرمود«هلال ماه اگر در هر جايى از كره زمين رؤيت شود، همه ى امت اسلام بايد اول ماه قمرى را در يك روز مشترك آغاز نمايند»؟

بسمه تعالى: فتواى مرحوم آية الله عظماى خويى بر اساس عدم اعتبار وحدت افق است و به نظر ما وحدت افق شرط است. والله العالم