فارسی العربیة
صفحه اصلی مقالات دروس خارج مجله کلام اسلامی تصاویر استفتائات اخبار قاموس المعارف ریحانة الأدب
مقالات برگزیده
دسترسی سریع به مقاله
غیبت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه
شبهه 110
شیعیان از فتوای غیر معصوم استفاده می‎کنند، و غیر معصوم بر آنها حکم می‎کند و قرآن را برای آنها تفسیر می‎کند. پس چه نفعی از امام زمان می‎برند!؟ آیت الله محمد آصف محسنی می‌گوید: دوران غیبت که مدت آن هزار و بلکه هزاران و میلیون‌ها سال خواهد گذشت ولی مؤمنان در اصول و فروع از امام غایب خود نفعی نبردند و نخواهند برد.

شیعیان از فتوای غیر معصوم استفاده میکنند، و غیر معصوم بر آنها حکم میکند و قرآن را برای آنها تفسیر میکند. پس چه نفعی از امام زمان میبرند!؟ [ر.ک: همان، ص 116] آیت الله محمد آصف محسنی می‌گوید: دوران غیبت که مدت آن هزار و بلکه هزاران و میلیون‌ها سال خواهد گذشت ولی مؤمنان در اصول و فروع از امام غایب خود نفعی نبردند و نخواهند برد. [ر.ک: همان، ص 116]

پاسخ

وجود وسیلۀ معصوم

اولین نفعی که شیعیان از وجود امام مهدی (عج) می‌برند، همین است که می‌دانند بین آنان و خداوند متعال یک وسیلۀ زنده وجود دارد.  توضیح اینکه: ادیان الهی معتقدند در حال حاضر هیچ وسیلۀ زندهای بین زمین و آسمان وجود ندارد؛ مثلاً یهودیان معتقدند پس از وفات حضرت موسی (ع) این وسیله بین آسمان زمین قطع گردید و مسیحیان معتقدند که پس از مصلوب شدن عیسی مسیح، این وسیله بین زمین و آسمان قطع شد؛ و مسلمانان غیر شیعه یعنی اهلسنت نیز معتقدند که با وفات حضرت محمد مصطفی (ص) دست بشر از یک وسیلۀ معصوم بین زمین و آسمان قطع گردید. اما این تنها شیعه اثنی عشری است که معتقد است چنین وسیله معصوم و زنده‌ای، بین آسمان و زمین وجود دارد که مؤمنان می‌توانند به دعای او متوسل شوند. و این نفع عظیمی است که تنها شیعه از آن برخوردار است.
دوم اینکه شیعه به واسطه نایبان عام آن حضرت اداره می‌شود؛ یعنی معتقد به نظام مرجعیت است که در حقیقت نیابت عامه امام معصوم است، لذا معتقد است فقهای شیعه دارای مقام ولایت هستند؛ چون نایب ولی الهی اند، آنان هر چند معصوم نیستند؛ اما عدالت در آنها شرط است و این نکته نباید نادیده گرفته شود.

ایجاد امید واقعی

شیعیان در سایه اعتقاد به وجود امام زنده و نجات بخش همه انسان‌ها، از امیدواری خاصی نسبت به پیروزی در آینده برخوردارند ولی مذاهبی که به امام زنده معصوم معتقد نیستند، به هیچ وجه نمی‌توانند چنین امیدی را در قلب خود درک کنند. مانند سربازانی که در جبهه جنگ و پیکار در ظاهر مغلوب و پراکنده شدند، ولی می‌دانند که فرمانده آنها زنده است و در صدد نجات ایشان است. این چنین سربازانی با عده‌ای که مغلوب شوند و می‌دانند که فرمانده آنها نیز کشته شده، از نظر روحیه تفاوت زیادی دارند. 
رسیدن فیض هدایت خاص به کسانی که دارای اهلیت پذیرش آن می‌باشند، یکی دیگر از برکات وجود امام است، چرا که برای امام مهدی (عج) نزدیکانی در دوره غیبت وجود دارد که به وسیله ایشان، به امداد و هدایت انسان‌های شایسته می‌پردازد؛ هر چند که آن شخص نداند این مدد الهی از کجا به ایشان می‌رسد.
عنایت‌های دیگری هم هست که به اذن خداوند، حضرت مهدی (عج) دربارۀ شیعیان خود انجام می‌دهد؛ مثل دعا برای ایشان، دستگیری از درماندگان ایشان و...که دیگران از این عنایات محرومند و ما قبلاً این مطلب را به تفصیل بیان کردیم. 
اما اینکه گفته شده آقای محسنی منکر نفع بردن علمای شیعه از امام مهدی (عج) در زمان غیبت است، پاسخش این است: وی سخنان آقای محسنی را به صورت تحریف شده و با حذف صدر آن نقل کرده است؛ وی در صدر کلام خود پس از نقل حدیث «اگر حجت در روی زمین نباشد زمین، زمینیان را در خود فرو می‌برد» و معتبر دانستن آن به صراحت می‌گوید که:
امامان معصوم - از جمله امام مهدی (عج) در زمان غیبت - واسطه فیض بین خدای متعال و بندگان است و فیوضات و برکات الهی از طریق امام معصوم زنده به بندگان می‌رسد.[265]
آقای محسنی این مطلب را در چندین جای کتاب خود بیان نموده است؛ از آن جمله دربارۀ امام مهدی (عج) نیز به همین مطلب تصریح کرده است:
این مطلب (عدم استفاده از امام در اخذ معارف دینی در زمان غیبت)، صحیح است؛ ولی استفاده تکوینی از وی و انتفاع از وجود امام قابل انکار نیست. گرچه خالق و مدبر  و آن‌که همه قدرت ها و توان ها از  اوست، تنها خدای متعال است و او هیچ شریکی در آفریدن و اداره آفریده‌ها ندارد؛ ولی مانعی ندارد که پیامبران و اوصیا آنها هر کدام در زمان خود، واسطه رسیدن رحمت خدا و فیض او به مردم باشند، و این مطلبی است که عقلا ممکن است و روایات از طریق ما و اهل سنت بر آن دلالت می‌کند؛ چنان‌که ابن حجر شافعی نیز این روایت‌ها را در کتاب صواعق خود نقل نموده و در روایت شماره هفت که ذکر کردیم، چنین آمده است:  استفاده از من در زمان غیبتم، چون استفاده از  خورشید است وقتی که پشت ابرها قرار می‌گیرد و از دیده پنهان می‌شود. و من مایه امنیت برای مردم روی زمین هستم...». این روایت گرچه به لحاظ مجهول بودن اسحاق بن یعقوب در سند آن معتبر نیست ولی مضمون آن به وسیله روایات زیادی تایید می‌شود و ما به آنها اشاره کردیم، نظیر این روایت که می‌گوید: «اگر حجت نباشد زمین اهل خود را فرو می‌برد.[266]
وی علاوه بر پذیرش واسطه فیض بودن امام در امور تکوینی، در امور تشریعی هم استفاده از معصوم را به معنای مراجعه به فقها و علماء اهلبیت دانسته است که در زمان غیبت به نوعی نیابت از امام معصوم را در بیان معارف دین بر عهده دارند.[267] پس تنها وی استفاده مستقیم از حضرت مهدی (عج) در دریافت معارف و احکام شرعی را در زمان غیبت نفی می‌کند این مطلب به صورت کلی صحیح است و کسی نیز آن را ادعا نکرده است، ولی این، به معنای عدم نفع حضرت مهدی (عج) نیست. 
ثانیاً: آقای محسنی در  کتاب خود ضمن اشاره به هفتاد روایت موجود در بحارالانوار دربارۀ تشرف به حضور امام مهدی (عج) در دوران غیبت، صحت این دیدارها و ظهور معجزات از امام در دوران غیبت را قابل خدشه و انکار نمی‌داند و چنین می‌گوید:
کتاب‌های مستقلی در زمینه ملاقات علما و افراد مورد اطمینان و همچنین افراد عادی با امام مهدی (عج) در دوران غیبت تا به امروز نوشته شده است، مواردی قابل توجه از این ملاقات‌ها صحیح و واقعی است.[268]
بنابراین هیچ اشکالی ندارد که در این دیدارها، ملاقات کنندگان در فهم معارف دین نیز از وجود امام بهره‌مند شوند. خلاصه اینکه: اگر مراد کسی که منکر نفع بردن  از امام مهدی (عج) در زمان غیبت است استفاده مستقیم و گسترده از امام مهدی (عج) در زمان غیبت در اخذ احکام شرعی باشد؛ باید گفت که این را هیچ یک از علمای شیعه ادعا نکرده است! اما اگر مراد این است که وجود امام مهدی (عج) در زمان غیبت هیچ نفعی از نظر رهبری مردم نداشته است، این قابل قبول نیست، زیرا این حرف، مبتنی بر بینش اهلسنت درباره امامت است. آنان امامت را همان رهبری ظاهری جامعه در امور سیاسی و اجتماعی می‌دانند و بنا بر این اگر کسی بگوید چون امام رهبری ظاهری جامعه را بر عهده نداشته، پس هیچ نفعی از این بابت به مردم نرسانده است؛ درست نیست و قابل پذیرش نمی باشد.
همچنین اصل امکان نفع بردن از ولیّ خدا در حالی که مردم وی را نمی‌شناسند، نه تنها تخیل نیست، بلکه قرآن آن را عین حقیقت می‌داند. در قصه حضرت موسی با خضر، قرآن از شخصی سخن می‌گوید که به صورت ناشناخته، در امور تصرف می‌کند و از روی آگاهی، امور را بر وفق آنچه خدا خواسته تغییر می‌دهد. حال آیا این حقایق که قرآن بیان کرده، افسانه و تخیل است یا واقعیت؟ اگر بگویید تخیل است این عین کفر می‌باشد، اما اگر بگویید این حقیقت است پس چه مانعی دارد که امام مهدی (عج) چنین تصرفاتی در جهان داشته باشد و مردم از وجود ایشان به صورت خورشید پشت پرده نفع ببرند. [269]

[265]. ر.ک: مشرعة بحار الانوار، ج 1، ص 408- 407.
[266]. مشرعة بحار الانوار، ج 2 ص 222.
[267]. ر.ک: مشرعة بحار الانوار، ج 2 ص 222 و همان کتاب، ج 1، ص 408- 407.
[268]. ر.ک:  همان، ج 2 ص 215.
[269]امام مهدي حقيقتي تابناک، مرتضی ترابي، ص 282.