فارسی العربیة
صفحه اصلی مقالات دروس خارج مجله کلام اسلامی تصاویر استفتائات اخبار قاموس المعارف ریحانة الأدب
مقالات برگزیده
دسترسی سریع به مقاله
نائبان حضرت مهدی علیه السلام
شبهه 59
این نایبان نقش تربیتی یا سیاسی در خدمت شیعیان نداشتند و از علم و درس و بیان و خدمت بهره‎ای نداشتند.

این نایبان نقش تربیتی یا سیاسی در خدمت شیعیان نداشتند و از علم و درس و بیان و خدمت بهرهای نداشتند. [ر.ک: همان، ص 83]

پاسخ

نقش تربیتی نایبان خاص

این سخن که نایبان نقش تربیتی نداشتند درست نیست؛ زیرا:
اولاً: اینها خود شخصیت های بزرگی بودند؛ ولی چون عنوان نیابت را داشتند برای حفظ ادب اظهار وجود نمی‌کردند. چنان که از حضرت علی (ع) در زمان حیات پیامبر (ص) چیزی نقل نشده و تنها پس از وفات پیامبر است که از وی آن همه علوم بی نظیر ظاهر شده است. اما در مواقع ضرورت به دفع شبهات میپرداختند که ما به یک نمونه اشاره می‌کنیم:
محمد بن ابراهيم بن اسحاق طالقانى گويد: نزد شيخ ابوالقاسم حسين بن روح بودم، مردى از جا برخاست و نزد حسين بن روح رفت و به او گفت: مىخواهم درباره چيزى از شما سؤال كنم. حسين بن روح به وى گفت: هر پرسشى كه دارى مطرح كن. آن مرد گفت: درباره حسين بن على (ع)  برايم بگو. آيا او ولىّ خداست؟ حسين بن روح گفت: آرى. آن مرد گفت: درباره قاتل وى ـ كه خدا لعنتش كند ـ برايم بگو كه آيا وى دشمن خداست؟ حسين بن روح گفت: آرى.
آن مرد پرسيد: آيا جايز است كه خداوند دشمن خويش را بر ولىِّ خويش مسلّط سازد؟ در اينجا حسين بن روح به آن مرد سائل گفت: آنچه را برايت مىگويم درک كن! بدان كه خداوند آشكارا با مردم خطابى ندارد، و شفاهاً با آنان سخن نمىگويد؛ ولى او پيامبرى از جنس و صنف مردم و بشرى به مانند خودشان به سوى آنان مىفرستد، و اگر فرستادگانى از غير صنف و شكل خودشان برايشان مىفرستاد از او می‌گريختند و نمىپذيرفتند، و آن زمان كه پيامبران نزد مردم آمدند، و از جنس مردم بودند، غذا مىخوردند و در بازارها راه مىرفتند، مردم به آنان می گفتند: شما مانند ما هستيد، بنابراين ما از شما نمىپذيريم، مگر آنكه كارى كنيد و چيزى بياوريد كه ما از آوردن مشابه آن ناتوان باشيم تا بفهميم اين كارى كه در توان ما نيست ويژۀ شماست نه ما. به اين شكل خداوند براى رسولان، معجزههايى قرار داد كه مردم توان آنها را نداشتند.
برای برخى از آنان پس از بيم دادن و اتمام حجت، طوفان آورد و در نتيجه، همۀ آنان كه طغيان كردند و سر پيچي کردند غرق شدند. و برخى از رسولان، در آتش افكنده شدند و آتش بر وى سرد و سلامت شد؛ و بعضى از آنان، از سنگ سخت، شتر ماده بيرون كشيدند، و در پستان شتر شير روان ساختند. و برخى دريا برايشان، شكافته شد، و از يك سنگ چشمهها درآمد و عصاى خشك وى اژدها شد، و هرچه را كه به دروغ پرداخته بودند بلعيد. و بعضى از رسولان، كور و پيس را شفا دادند، و مردگان را به اذن خدا زنده كردند، و مردم را به آنچه مىخوردند و آنچه در خانههايشان ذخيره مىكردند خبر مىدادند. و برخى از رسولان، ماه برايشان شكافته شد، و حيوانات چون شتر، گرگ و غير آنها با وى سخن گفتند.
و چون اين رسولان چنين كارهايى كردند، و امت هايشان از انجام مانند آنها عاجز ماندند، تقدير الهى و لطف وى به بندگان و حكمت او اين بود كه پيامبرانش را همراه با اين معجزهها، گاه پيروز و گاهى مغلوب می گردانيد و در حالى حاكم و در حالى محكوم قرار می‌داد؛ و اگر آنان را هميشه پيروز و حاكم قرار مىداد و گرفتارشان نمىساخت و امتحان نمىكرد، مردم آنان را جداى از خدا، به خدايى مىگرفتند، و ارزش صبر و شكيبايى آنان بر بلاها و گرفتارىها و آزمايشها معلوم نمىگشت.  ولى خداوند حالت پيامبران را چون ديگران قرار داد، تا در حالت رنج و بلا، صبور و در حالت عافيت و پيروزى، سپاس‌گزار باشند، و در همۀ حالات فروتن باشند، نه متكبر و متجبّر. باز مردم بدانند كه اينان نيز خدايى دارند كه آنان را آفريده و تدبير كرده است، تا مردم خداوند را بپرستند و از پيامبرانش اطاعت كنند و حجت خدا تمام شود بر كسانى كه از اندازۀ رسولان فراتر روند و براى آنان ادعاي ربوبيت كنند و يا دشمنى و مخالفت ورزند، و آنچه را پيامبران و رسولان آوردهاند انكار نمایند؛ در نتیجه هر كس كه هلاك مىشود، از روى دليل روشن هلاک شود و هركس كه زنده مىشود و هدايت مىيابد نيز با دليل روشن هدايت يابد...[167].
همچنين نقل شده است که برخی از ايشان کتاب‌هایی در فقه تألیف نموده بودند؛ مجلسی نقل می‌کند: محمد بن عثمان کتاب‌های را در فقه تألیف کرده که از جمله آن «کتاب الاشربة» بود.[168] همچنین حسین بن روح کتابی به نام التأديب نوشت که در این کتاب نظرات خود را آورده که جز یک مسأله همه آن مورد تایید فقهای آن روز شیعه بود.[169]

امانت داری و استقامت نائبان

ثانیاً: آنچه که برای نیابت لازم است در درجه اول امانت داری و ایفای نقش واسطه بودن بین امام و پیروان وی بوده است که آن را به خوبی انجام می‌دادند، از این رو در تاریخ می‌خوانیم که حتی علما و بزرگان شیعه خود به این ویژگی مهم در آنها معترف بودند. و به این وصف، ایشان نزد بزرگان شیعه شناخته شده بودند:
ابن نوح گفت: در مصر از جماعتى از علماى شيعه شنيدم كه مي‌گفتند: از ابو سهل نوبختى پرسيدند: چطور شد كه حسين بن روح نایب امام زمان شد و تو نشدى؟ در جواب گفت: ائمه طاهرين (ع ه) بهتر می‌دانند چه كسى را به اين سمت برگزينند. من مردى هستم كه دشمنان شيعه را ملاقات نموده و با آنها در امور اعتقادى مناظره مي كنم. اگر من مانند ابوالقاسم (حسين بن روح) مكان امام زمان (عج) را مي‌شناختم، شايد در موقع مناظره كه در آوردن دليلى معطل مي شدم براى اثبات مدعا جاى او را به ديگران نشان مي‌دادم! ولى ابو القاسم اگر في المثل امام در زير دامنش باشد و او را با قيچى پاره پاره كنند، دامنش را نمىگشايد كه دشمنان او را ببينند![170] [171]

[167].  علل الشرائع، ج 1، ص 242ـ243.
[168]. مهدی موعود، ترجمه جلد سيزدهم بحارالانوار، علی دوانی، ص 674.
[169]. طوسی، الغیبة، ص 234.
[170]. بحارالأنوار، ج 51، ص 359.
[171]امام مهدي حقيقتي تابناک، مرتضی ترابي، ص 187.