فارسی العربیة
صفحه اصلی مقالات دروس خارج مجله کلام اسلامی تصاویر استفتائات اخبار قاموس المعارف ریحانة الأدب
مقالات برگزیده
دسترسی سریع به مقاله
مهدی (علیه السلام) منتظر کیست؟
شبهه 16
از جمله دلایل عدم وجود مهدی، این است که مادرش معلوم نیست. چنان که علمای شیعه می‏گویند مادرش کنیزی بوده که اسمش سوسن بوده و نیز گفته‏اند که نامش نرگس بوده، یا کنیزی به نام صیقل بوده، یا گفته‏اند کنیزی به نام ملیکه بوده، یا کنیزی به اسم خمط یا حکیمه یا ریحانه بوده است، و نیز گفته‏اند کنیز سیاه‏پوستی بوده و نیز گفته‏اند زن آزاده‏ای به اسم مریم دختر ابوزید علوی بوده است. پس چگونه ممکن است که فردی معروف باشد و این اختلافات در مورد مادرش وجود داشته باشد؟

از جمله دلایل عدم وجود مهدی، این است که مادرش معلوم نیست. چنان که علمای شیعه میگویند مادرش کنیزی بوده که اسمش سوسن بوده و نیز گفتهاند که نامش نرگس بوده، یا کنیزی به نام صیقل بوده، یا گفتهاند کنیزی به نام ملیکه بوده، یا کنیزی به اسم خمط یا حکیمه یا ریحانه بوده است، و نیز گفتهاند کنیز سیاهپوستی بوده و نیز گفتهاند زن آزادهای به اسم مریم دختر ابوزید علوی بوده است (نگا: کمال الدين، صدوق، ص 417-432؛ اثبات الوصية، مسعودی، ص 272؛ و...). پس چگونه ممکن است که فردی معروف باشد و این اختلافات در مورد مادرش وجود داشته باشد؟ [ر.ک: همان، ص 35]

پاسخ:

اختلاف در نام شخصیت‌ها

القاب  مادر امام زمان (عج)

مادر حضرت مهدی علیه السلام معلوم است و لقب معروف وی نرگس می‌باشد، و موارد یاد شده از قبیل القاب بوده و داشتن القاب متعدد برای یک فرد معمول و متداول است. خصوصا این‌که نرگس (نرجس)، ريحانه و سوسن، همه اسامى گل‌ها هستند و به یک معنای مشترک برمی‌گردند. در آن روزگار، مردمان كنيزان را براى خوش‌آمدگويى به اسامى گوناگون مىخواندند؛ چنان که به این نکته در روایات معتبر اشاره شده است. فضل بن شاذان از محمد بن علی بن حمزه علوی - که هر دو از بزرگان شیعه و از اصحاب امام حسن عسکری (ع) هستند - نقل نموده که:
از محمد بن علی بن حمزه دربارۀ مادر حضرت مهدی پرسیدند: گفت: مادر وی ملیکه نام دارد که برخی روزها او را سوسن و گاهی ریحانه صدا می‌زدند و صیقل و نرجس هم از نام های وی بوده است.[57]
اختلاف در نام یک شخص به هیچ وجه دلیل بر عدم وجود آن شخصیت نیست. برای روشن شدن این مطلب ما به شخصیت‌های معروف از تاریخ اسلام اشاره می‌کنیم که در نام وی اختلاف شده است:
1- ابو هریره
ابن حجر عسقلانی در الاصابة از حاکم در الکنی نقل می‌کند که دربارۀ نام وی و پدرش 44 قول وجود دارد؛ و سپس اضافه می‌کند: «اگر همه احتمالات را دربارۀ نام ابو‍ هریره و نام پدرش را با هم ضرب کنیم شماره احتمالات به 247 می‌رسد.»[58] برخی از اسم‌های وی بر اساس نقل ابن حجر چنین است:
عبد شمس،  عبد‌الله، عبيد، عبيد الله، عبد الرحمن، عبد غنم، عبد نهم، عبد تيم، عبد، عبد العزى، عبد ياليل،  سُكَين،  سَكَن، عَمرو،  عُمَير، عامر، برير، بر، يزيد،  سعد، سعيد.
ابن حجر برای پدر وی نام های گوناگونی که بالغ بر سیزده تاست نقل کرده است:
عبد شمس، عامر، عبد عمرو، دومه، عبد غنم، عشرقه، عائذ، عمرو، عمير، غنم، هانئ، مل، عبد نهم، عبد شمس، الحارث.
آیا این اختلاف نشانه عدم وجود شخصی به نام «ابو هریره» است که بیشترین احادیث اهلسنت از وی می‌باشد؟
2- أم ورقه دختر حمزه بن عبدالمطلب
ابن حبان در کتاب ثقات می‌گوید: در نام وی اختلاف شده است؛ برخی گفته‌اند نام وی «عماره» بوده و برخی گفته‌اند «أمامه» بوده، همچنین گفته شده است که نامش «أم الفضل» بوده است.[59]
3- فاطمه دختر ابو طالب
در نام فاطمه دختر أبي طالب نیز اختلاف شده است: برخی نام او را «فاخته»، بعضی «فاطمه» و گروهی وی را «هند» گفته‌اند.
4- ام سلیم بنت ملحان
در نام وی اختلاف شده است و نام های: سهله، رُميله، رُميته، أنيفه، أم سليم[60] برای او ذکر شده است.
ما این چند مورد را به عنوان نمونه ذکر کردیم. شخصیت‌های فراوانی در تاریخ اسلام وجود دارد که به رغم قطعی بودن وجود ایشان در نامشان اختلاف شده است.
از طرفی چون خانه امام حسن عسکری (ع) تحت مراقبت بوده و حکومت وقت کنیزان این خانه را با فرستادن قابله‌ها کنترل می‌کردند. و به خیال واهی خود این کارها را برای جلوگیری از به دنیا آمدن حضرت مهدی (عج) انجام می دادند، لذا ذکر نام‌های مختلف برای مادر گرامی امام مهدی (عج) برای نجات این بانوی محترمه از دست دژخیمان عباسی برای دوره ای خاص ضروری بوده است، در حالی که خواص نام وی را می‌دانستند. [61]

[57]. ر.ک: منتخب الاثر، ج 2، ص 394.
[58]. ابن حجر، الإصابة في تمييز الصحابة، ج 7، ص 430.
[59]. ابن حبان، الثقات، ج 3، ص 466.
[60]. ر.ک: مشاهير النساء المسلمات، ج 1، ص  152.
[61]امام مهدي حقيقتي تابناک، مرتضی ترابي، ص 76.